Trudności z koncentracją, odkładanie zadań, zapominanie o obowiązkach czy impulsywne decyzje mogą skłaniać do pytania o ADHD. Diagnoza pomaga sprawdzić, skąd biorą się te doświadczenia i jaka pomoc będzie odpowiednia. Specjalista przygląda się obecnym trudnościom, historii rozwoju oraz temu, jak funkcjonujesz w różnych sytuacjach.
W Phoenix proces rozpoczyna konsultacja kwalifikacyjna trwająca do 90 minut. Dalsza diagnoza psychologiczna obejmuje pogłębiony wywiad z wykorzystaniem DIVA-5, raport i omówienie zaleceń. Konsultacja psychiatryczna jest odrębnym etapem. Poniżej wyjaśniamy, jak przygotować się do spotkań i czego możesz się spodziewać.
Kiedy warto rozważyć diagnozę ADHD?
Warto porozmawiać ze specjalistą, gdy problemy z uwagą, organizacją lub kontrolą impulsów utrudniają Ci pracę, naukę, relacje albo prowadzenie domu. Podczas oceny znaczenie mają ich nasilenie, historia i wpływ na codzienność. Podobne doświadczenia mogą mieć różne przyczyny.
ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym. Rozpoznanie może nastąpić dopiero w dorosłości, dlatego diagnosta pyta również o dzieciństwo i okres dorastania. Zgodnie z zaleceniami NICE ocena obejmuje historię rozwoju, zdrowie psychiczne i funkcjonowanie w różnych obszarach życia.[1]
Jak przygotować się do pierwszej konsultacji?
Pomocne będą krótkie notatki o tym, co skłoniło Cię do szukania diagnozy. Możesz zapisać kilka sytuacji, które trudno przywołać podczas rozmowy: niedokończone zadania, spóźnienia, gubienie rzeczy, konflikty czy wysiłek potrzebny do utrzymania porządku w obowiązkach.
Warto przygotować:
- przykłady obecnych trudności w pracy, domu, nauce i relacjach;
- wspomnienia o funkcjonowaniu w szkole i poza nią, także z okresów, gdy radziłeś lub radziłaś sobie lepiej;
- dostępne opinie psychologiczne, dokumentację wcześniejszego leczenia i informacje o rozpoznaniach;
- listę przyjmowanych leków oraz informacje o śnie, zdrowiu i używaniu alkoholu lub innych substancji;
- pytania dotyczące diagnozy, raportu i dalszej pomocy.
Czy potrzebne są świadectwa i dokumenty z dzieciństwa?
Jeżeli masz opinie szkolne, uwagi nauczycieli lub wcześniejszą dokumentację, zabierz je na konsultację. Mogą uzupełnić obraz Twojego funkcjonowania. Brak takich dokumentów nie wyklucza automatycznie możliwości diagnozy. Powiedz specjaliście, jakie informacje są dostępne i czego nie pamiętasz. Oceni, czy zebrany materiał wystarcza do wnioskowania, czy potrzebne jest jego uzupełnienie.[2]
Czy na spotkanie musi przyjść ktoś bliski?
Informacje od osoby, która znała Cię w dzieciństwie, lub kogoś znającego Twoją obecną codzienność mogą pomóc. Udział bliskiego ustala się indywidualnie, za Twoją zgodą. Nie oznacza to obowiązku przyprowadzenia rodzica na każdą wizytę. Jeśli kontakt z rodziną jest niemożliwy albo trudny, powiedz o tym diagnoście. Wspólnie ustalicie, jakie inne informacje można wykorzystać.[2]
Jak przebiega diagnoza ADHD w Phoenix?
Poniższe etapy porządkują przebieg procesu. Ich liczba nie jest równoznaczna z liczbą wizyt. Szczegółowy plan zależy od zgłaszanych trudności i informacji potrzebnych do oceny. Zakres naszej pomocy opisujemy również na stronie diagnozy ADHD u dorosłych w Warszawie.
1. Konsultacja kwalifikacyjna: do 90 minut
To obowiązkowe spotkanie poprzedzające dalszą diagnozę psychologiczną w Phoenix. Obejmuje wstępny wywiad, przesiewową ocenę trudności oraz rozmowę o kolejnych etapach i przygotowaniu do badań.
Specjalista pyta o powód zgłoszenia, obecne funkcjonowanie, historię objawów i wcześniejsze leczenie. Rozpoczyna też ocenę innych możliwych wyjaśnień trudności. Problemy z koncentracją mogą wiązać się między innymi z depresją, lękiem, traumą, zaburzeniami snu lub używaniem substancji. Część tych problemów może współwystępować z ADHD.
Diagnoza różnicowa trwa przez cały proces. Wnioski z pierwszej konsultacji wskazują dalszy kierunek. Kolejne informacje mogą uzasadniać pogłębienie oceny lub zmianę planu.
2. Pogłębiony wywiad i DIVA-5
Jeśli konsultacja wskazuje zasadność dalszej diagnostyki ADHD, następuje etap szczegółowego badania. W Phoenix wykorzystujemy DIVA-5, czyli ustrukturyzowany wywiad dotyczący objawów i funkcjonowania w dzieciństwie oraz dorosłości.
Badanie z wykorzystaniem DIVA-5 trwa około 3 godzin. Może odbyć się podczas jednego spotkania z przerwą albo dwóch spotkań po około 90 minut. Diagnosta pyta o konkretne przykłady i kontekst trudności. Ocenia, jak często występują i jakie mają konsekwencje.
Cennik Phoenix opisuje dalszą diagnozę psychologiczną jako proces obejmujący 2 do 3 spotkań, z raportem, podsumowaniem i zaleceniami. Sposób rozłożenia badania i omówienia ustalisz z diagnostą. Zakres może wymagać rozszerzenia, jeżeli pojawią się dodatkowe pytania diagnostyczne.
3. Raport, omówienie wyników i rekomendacje
Po zakończeniu badań specjalista analizuje zebrany materiał i przygotowuje raport diagnostyczny. W Phoenix zwykle zajmuje to około 10 dni roboczych od zakończenia badań. To orientacyjny czas przygotowania dokumentu. Termin jego przekazania i omówienia ustalisz podczas procesu.
Raport zawiera podsumowanie oceny oraz zalecenia dotyczące dalszego postępowania. Możesz otrzymać go w formie elektronicznej lub drukowanej. Omówienie wyników pozwala wyjaśnić wnioski i zapytać o kolejne kroki, w tym psychoterapię, psychoedukację lub konsultację lekarską.
4. Odrębna konsultacja psychiatryczna
Do oceny lekarskiej służy odrębna konsultacja psychiatryczna. Psychiatra analizuje raport z diagnozy psychologicznej, przeprowadza własne badanie i ustala dalsze postępowanie, w tym ewentualne leczenie farmakologiczne. Może potrzebować dodatkowych informacji lub badań.
Opinia psychologiczna jest jednym ze źródeł informacji dla psychiatry. Decyzję o rozpoznaniu i ewentualnym leczeniu podejmuje lekarz po badaniu i rozmowie z Tobą.
Co, jeśli ADHD się nie potwierdzi?
Wynik może wskazać inne wyjaśnienie trudności, współwystępujące problemy albo potrzebę dalszej diagnostyki. Podczas omówienia dowiesz się, na czym opierają się wnioski i jakie kolejne kroki są zalecane. Niepotwierdzenie ADHD nie oznacza, że zgłaszane trudności są nieważne. Wsparcie dobiera się do ich charakteru i wpływu na życie.[1]
Najczęstsze pytania o przebieg diagnozy
Czy diagnozę można postawić dopiero po 30. lub 40. roku życia?
Tak. Wiek rozpoznania i początek objawów to różne kwestie. Specjalista odtwarza historię trudności, również wtedy, gdy wcześniej nikt nie rozważał ADHD. Niepewność co do dokładnego momentu ich początku wymaga uważnej oceny, a nie automatycznego wykluczenia rozpoznania.[1]
Czy wcześniejsze rozpoznanie depresji lub lęku wyklucza ADHD?
Nie wyklucza go automatycznie. Zabierz dostępną dokumentację. Diagnosta oceni historię i wzajemne powiązania trudności, uwzględniając także dotychczasowe leczenie.
Ile czasu mija od pierwszej konsultacji do raportu?
Zależy to od terminów spotkań i zakresu oceny. Około 10 dni roboczych dotyczy przygotowania raportu po badaniach, a nie całej ścieżki od rezerwacji. Rozróżnienie czasu wizyt, oczekiwania i kosztów znajdziesz w artykule ile kosztuje diagnoza ADHD i ile trwa.
Czy wynik testu internetowego wystarczy do rozpoznania?
Kwestionariusz przesiewowy może być punktem wyjścia do konsultacji. Rozpoznanie wymaga szerszej oceny.[1] Więcej wyjaśniamy w artykule o testach na ADHD dla dorosłych.
Umów konsultację kwalifikacyjną
W Phoenix Recovery Center przy ul. Alpejskiej 43 w Warszawie, w Aninie, możesz rozpocząć od rozmowy o swoich trudnościach i planie dalszej oceny. Umów konsultację kwalifikacyjną do diagnozy ADHD lub zadzwoń pod numer 888 333 907. Aktualne opłaty za poszczególne etapy znajdziesz w cenniku Phoenix.
Źródła
- National Institute for Health and Care Excellence. Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management (NG87), zalecenia dotyczące diagnozy i wsparcia, sekcje 1.3 i 1.4.
- Adamou M., Arif M., Asherson P. i wsp. (2024). The adult ADHD assessment quality assurance standard. Frontiers in Psychiatry, 15, 1380410. Standard AQAS opracowany przez UKAAN.