Próbujesz ograniczyć picie lub używanie narkotyków, a jednocześnie zmagasz się z lękiem, obniżonym nastrojem albo trudnościami z koncentracją. Być może nie wiesz, co było pierwsze i od którego problemu zacząć. Takie sytuacje wymagają uważnej oceny obu obszarów zdrowia.
Podwójna diagnoza to określenie współwystępowania uzależnienia lub innego zaburzenia związanego z używaniem substancji oraz zaburzenia psychicznego. Termin bywa też używany w odniesieniu do uzależnienia współistniejącego z ADHD. Nie jest nazwą jednej choroby ani gotowego programu leczenia.
Co może oznaczać podwójna diagnoza?
Pod tym określeniem mogą kryć się bardzo różne sytuacje: problemowe używanie alkoholu i depresja, uzależnienie od kokainy i ADHD, używanie konopi oraz zaburzenie psychotyczne. Każda z nich wymaga odrębnego rozpoznania i dopasowanego planu.
Sam smutek po użyciu substancji albo gorsza koncentracja po nieprzespanej nocy nie oznaczają automatycznie drugiej diagnozy. Potrzebna jest ocena czasu trwania objawów, ich nasilenia i związku z używaniem. Nie ma jednego odsetka, który opisywałby wszystkie osoby z tak różnymi trudnościami.
Jak używanie substancji i problemy psychiczne wpływają na siebie?
Niektóre osoby sięgają po alkohol, konopie lub leki, żeby złagodzić napięcie, zasnąć albo na chwilę poczuć się pewniej. Doraźna ulga może utrwalać używanie. Z czasem pojawiają się kolejne trudności, w tym konflikty, gorszy sen i problemy z kontrolą.
Substancje mogą również wywoływać lub nasilać objawy psychiczne. Wspólne znaczenie mogą mieć doświadczenia życiowe, stres i podatność biologiczna. Dlatego pomoc powinna uwzględniać całą sytuację. Wyjaśnienie „wszystko przez alkohol” lub „wszystko przez depresję” bywa niewystarczające.
Jak wygląda diagnostyka?
Podczas konsultacji specjalista zbiera historię trudności i używania. Pomocne są informacje o tym, co działo się przed rozpoczęciem przyjmowania substancji, w czasie regularnego używania, po odstawieniu oraz w dłuższych okresach bez używania.
Ocena może obejmować:
- rodzaj, częstotliwość i konsekwencje używania oraz wcześniejsze próby zmiany;
- nastrój, lęk, sen, koncentrację, objawy psychotyczne i bezpieczeństwo;
- przyjmowane leki, stan zdrowia fizycznego i wcześniejsze leczenie;
- historię rozwoju i funkcjonowania w różnych okresach życia;
- sytuację rodzinną, pracę oraz dostępne wsparcie.
Rozpoznanie może wymagać kolejnych spotkań i obserwacji. Objawy w ostrym zatruciu lub odstawieniu mogą utrudniać ocenę. Nie oznacza to, że do czasu pełnego wyjaśnienia sytuacji należy pozostawić osobę bez pomocy. Najpierw zabezpiecza się aktualne potrzeby i ryzyko, a diagnozę w razie potrzeby uzupełnia.
ADHD i uzależnienie: dlaczego warto zbadać oba obszary?
Trudności z organizacją, impulsywność i problemy z uwagą mogą występować u osoby z ADHD, ale również przy niewyspaniu, depresji, używaniu substancji lub ich odstawieniu. Samo poczucie, że dana substancja poprawia koncentrację, nie potwierdza ADHD.
W ocenie ważna jest historia objawów od wcześniejszych etapów życia oraz ich obecność w różnych sytuacjach. Plan diagnostyki trzeba dostosować do aktualnego stanu zdrowia. Opis diagnozy ADHD u dorosłych krok po kroku wyjaśnia, jakich informacji może potrzebować specjalista. O używaniu substancji warto powiedzieć otwarcie już na pierwszej konsultacji.
Na czym polega leczenie zintegrowane?
Chodzi o to, aby pomoc dotycząca używania substancji i zdrowia psychicznego tworzyła spójny plan. Może to oznaczać współpracę psychiatry, psychoterapeuty uzależnień i innych specjalistów. Nie zawsze wszystkie świadczenia odbywają się w jednej placówce. Ważne jest ustalenie odpowiedzialności, celów i zasad kontaktu.
Plan może obejmować psychoterapię uzależnień, leczenie określonego zaburzenia psychicznego, pomoc medyczną przy odstawieniu oraz wsparcie w codziennym funkcjonowaniu. Leki dobiera lekarz z uwzględnieniem substancji, interakcji i możliwości bezpiecznego stosowania. Grupa wsparcia może uzupełniać leczenie.
W praktyce potrzebujesz wiedzieć: kto prowadzi poszczególne części leczenia, kiedy oceniacie postępy i co zrobić przy pogorszeniu. Udostępnianie informacji między specjalistami oraz udział bliskich wymagają ustalenia odpowiednich zasad i poszanowania prywatności.
Czy każda osoba może leczyć się ambulatoryjnie?
Nie. Przy ostrych objawach psychotycznych, manii, ciężkim zespole odstawiennym lub zagrożeniu samobójczym potrzebna może być pilna ocena psychiatryczna albo leczenie szpitalne. W bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112 lub 999. Planowa psychoterapia nie zapewnia opieki ratunkowej.
Także w stabilniejszej sytuacji zakres przyjęć konkretnego specjalisty ma znaczenie. Oferta pomocy przy podwójnej diagnozie w Phoenix nie oznacza prowadzenia każdej jej postaci. Przy zapisie opowiedz o rozpoznaniu i aktualnych objawach, aby placówka mogła ustalić odpowiedni rodzaj konsultacji. Przy schizofrenii lub chorobie afektywnej dwubiegunowej należy upewnić się, kto prowadzi odpowiednią farmakoterapię i jak będzie skoordynowane leczenie uzależnienia.
Co przygotować przed pierwszym spotkaniem?
Zabierz listę leków, wypisy ze szpitala i dostępne wcześniejsze opinie. Zapisz przybliżoną kolejność pojawiania się trudności oraz datę ostatniego użycia substancji. Możesz zanotować również to, co dotychczas pomagało i czego obawiasz się w leczeniu.
Nie musisz sam rozstrzygać, która diagnoza jest najważniejsza. Pierwsze spotkanie ma pomóc uporządkować sytuację i ustalić odpowiedni następny krok. Jeśli bliscy są przeciążeni, ich potrzeby także warto uwzględnić w planie wsparcia.
Pomoc w Phoenix w Warszawie
W Phoenix możesz skorzystać z psychoterapii uzależnień. Podczas konsultacji omawiamy zgłaszane trudności i potrzebny zakres dalszej pomocy.
Psychoterapię uzależnień prowadzą w naszym zespole Bartosz Gradowski i Agnieszka Zań. Według cennika Phoenix sesja psychoterapii uzależnień trwa 50 minut i kosztuje od 300 zł. Cenę wybranego spotkania potwierdzisz przed rezerwacją.
Przy ostrych objawach lub zagrożeniu życia potrzebna jest pilna pomoc medyczna. Nie czekaj wtedy na termin planowej konsultacji.
Przyjmujemy przy ul. Alpejskiej 43 w Warszawie, w Aninie. Sprawdź możliwość umówienia wizyty lub zadzwoń pod 888 333 907, aby dobrać rodzaj konsultacji.