„To tylko uzależnienie psychiczne” albo „organizm po prostu się przyzwyczaił”. Takie wyjaśnienia pojawiają się w rozmowach o alkoholu, lekach i narkotykach. Mogą jednak utrudniać ocenę sytuacji. Silna chęć użycia, objawy odstawienia i utrata kontroli są różnymi zjawiskami, które mogą występować jednocześnie.
Rozróżnienie pomaga zrozumieć własne doświadczenie. Nie wystarcza natomiast do samodzielnego ustalenia, czy potrzebujesz leczenia. Warto przyjrzeć się temu, jak dana substancja lub zachowanie wpływa na zdrowie, relacje i codzienne decyzje.
Co oznacza zależność fizyczna?
Zależność fizyczna oznacza, że organizm przystosował się do regularnej obecności substancji. Po jej odstawieniu lub istotnym zmniejszeniu dawki mogą pojawić się objawy odstawienne. Ich rodzaj zależy od substancji, czasu stosowania, dawki i stanu zdrowia.
Takie przystosowanie może powstać również podczas przyjmowania niektórych leków zgodnie z zaleceniami. Przykładem są benzodiazepiny. Sama zależność fizyczna nie dowodzi wtedy zaburzenia używania leku ani nie uzasadnia nazywania osoby uzależnioną. Wymaga natomiast uwzględnienia przy podejmowaniu decyzji o zmianie leczenia.
Wytyczne dotyczące benzodiazepin podkreślają znaczenie tego rozróżnienia. Pacjent może potrzebować ostrożnego odstawiania pod opieką lekarza, choć nie używa leku w sposób kompulsywny i nie przekracza zaleconych dawek.
Czym jest tolerancja?
Tolerancja to zmiana reakcji na powtarzane przyjmowanie substancji. Dotychczasowa dawka może dawać słabszy efekt. Nie jest tym samym co zespół odstawienny ani samodzielnym rozpoznaniem uzależnienia.
Jeśli przepisany lek wydaje się działać słabiej, porozmawiaj z lekarzem. Przyczyną może być tolerancja, ale także zmiana stanu zdrowia lub inne czynniki. Samodzielne zwiększanie dawki utrudnia ocenę i może być niebezpieczne.
Co potocznie nazywamy uzależnieniem psychicznym?
Najczęściej chodzi o silną potrzebę powtarzania używania lub określonego zachowania: dla ulgi, pobudzenia, uspokojenia albo odsunięcia trudnych emocji. Może towarzyszyć jej uporczywe myślenie o kolejnej okazji, trudność z dotrzymaniem postanowień i rezygnowanie z innych aktywności.
To określenie nie oznacza, że problem jest wymyślony lub łatwy do opanowania siłą woli. Jednocześnie nie należy utożsamiać go wyłącznie z uzależnieniami behawioralnymi. Głód i trudności z kontrolą występują również przy alkoholu i narkotykach.
| Pojęcie | Co opisuje? | O czym warto pamiętać? |
|---|---|---|
| Zależność fizyczna | Przystosowanie organizmu i ryzyko objawów po odstawieniu. | Może wystąpić podczas leczenia zgodnego z zaleceniami. |
| Tolerancja | Słabszą reakcję na tę samą dawkę. | Sama nie wystarcza do rozpoznania uzależnienia. |
| Głód i utrata kontroli | Silną potrzebę używania oraz trudność z jego ograniczeniem. | Wymagają oceny razem z konsekwencjami i całym przebiegiem problemu. |
Kiedy mówimy o uzależnieniu?
Specjalista ocenia między innymi trudności z kontrolą, rosnące znaczenie używania w życiu i kontynuowanie go mimo szkód. Bierze pod uwagę czas trwania, nasilenie oraz wpływ na funkcjonowanie. Objawy fizyczne są częścią możliwego obrazu, ale ich brak nie wyklucza poważnego problemu.
Przykładowo osoba używająca kokainy może doświadczać silnego głodu, pogorszenia nastroju, snu i funkcjonowania. Nie należy uspokajać jej stwierdzeniem, że problem jest „wyłącznie psychiczny”. Z kolei po regularnym używaniu marihuany mogą wystąpić także objawy odstawienne, w tym drażliwość i trudności ze snem.
Dlaczego sposób odstawiania ma znaczenie?
Nie zmieniaj samodzielnie dawkowania leków. Przy regularnym używaniu alkoholu, benzodiazepin lub innych substancji omów plan odstawienia z lekarzem. Szczególnie odstawienie alkoholu i benzodiazepin u osoby z zależnością fizyczną może powodować groźne powikłania.
Drgawki, zaburzenia świadomości, silne splątanie lub bezpośrednie zagrożenie samobójcze wymagają pilnej pomocy pod 112 albo 999. Nie czekaj wtedy na zwykłą wizytę. Więcej o ryzyku opisują artykuły dotyczące odstawienia alkoholu i odstawiania Xanaxu.
Czy leczenie zawsze oznacza detoks i terapię?
Zakres pomocy zależy od rozpoznania. Czasami potrzebna jest przede wszystkim zmiana farmakoterapii pod opieką lekarza. W innych sytuacjach ważne są leczenie powikłań, psychoterapia uzależnień, leki lub intensywniejsza opieka. Nie ustala się tego przez prosty podział na „ciało” i „psychikę”.
Warto uwzględnić również problem, z którym wcześniej pomagała radzić sobie substancja: ból, bezsenność, lęk czy inne trudności. Leczenie pierwotnych dolegliwości i praca nad używaniem mogą wymagać współpracy kilku specjalistów. Samo ustąpienie objawów odstawiennych nie przesądza o zakończeniu leczenia uzależnienia.
Z czym zgłosić się na konsultację?
Możesz zacząć od opisu sytuacji, bez przypisywania sobie etykiety. Przygotuj listę leków i substancji, częstotliwość używania, datę ostatniego przyjęcia oraz wcześniejsze reakcje na ograniczenie. Powiedz, czego najbardziej się obawiasz i co chciałbyś zmienić. Informacje o psychoterapii uzależnień pomogą przygotować pytania o dalsze kroki.
Pomoc w Phoenix w Warszawie
W Phoenix możesz skorzystać z psychoterapii uzależnień. Podczas konsultacji omawiamy zgłaszane trudności i potrzebny zakres dalszej pomocy.
Psychoterapię uzależnień prowadzą w naszym zespole Bartosz Gradowski i Agnieszka Zań. Według cennika Phoenix sesja psychoterapii uzależnień trwa 50 minut i kosztuje od 300 zł. Cenę wybranego spotkania potwierdzisz przed rezerwacją.
Przyjmujemy przy ul. Alpejskiej 43 w Warszawie, w Aninie. Sprawdź możliwość umówienia wizyty lub zadzwoń pod 888 333 907, aby dobrać rodzaj konsultacji.